اشاره:

قرآن كتاب هدایت بشر و منشأ بسیاری از علوم است. مطالب علمی آن انسان را به تفكر وا می­دارد. اشاره­ی برخی آیات به پیدایش آتش از درخت سبز، مجاورت آب­های شیرین و شور بدون اختلاط، شكل پذیری آهن در دست حضرت داوود7، پیوستگی زمین و آسمان و جدا شدن آن­ها از یكدیگر، توجه دادن به رقیق شدن هوا و كمبود اكسیژن در لایه­های بالای جو، بر شمردن منفعت و ضرر برخی مواد و چگونگی استفاده از آن­ها و بیان احكام حلیت و حرمت كه می­تواند انسان را به سوی تحقیق علمی راهنما باشد، این حقیقت را آشكار می­سازد كه اگرچه قرآن؛ كتاب فیزیك و شیمی و ... نیست، بلكه به منظور هدایت و تربیت بشر نازل شده است، اما در عصری كه جاهلیت بر جهان سایه افكنده بود و دانشمندان به جرم دانستن و بیان عقاید خود در دادگاه­های تفتیش عقاید محاكمه و سوزانده می­شدند، قرآن كریم با روشن­گری­های علمی خود به تكریم جایگاه علم و تفكر پرداخت و بشر را در عرصه­ی مبارزه با جهل و ظلمت رهبری نمود.

خداوند در آیات مختلف از میان عناصر گوناگون، فواید فلز آهن را بر می­شمرد؛ زیرا هیچ یك به اندازه آن در حیات بشر اهمیت ندارد. تجمع آهن در مركز ستارگان باعث انفجار آن­ها می­شود، نتیجه این رخداد پراكندگی اتم­های بسیار مهم در سطح كیهان است. نیروی جاذبه نیز باعث تجمع اتم­های آهن به سمت مركز زمین و سبب گرمایش مركز آن و ایجاد فعل انفعال و تركیب­های شیمیایی در آن می­گردد.([1])

همچنین آهن در هموگلوبین خون و متابولیسم اكسایشی نقش اساسی دارد.([2])

آیه 25 سوره حدید درباره­ی آهن سخن می­گوید. این آیه دارای دو كد ریاضی جالب است. الحدید شماره سوره 57 قرآن كریم، و نیز جمع حروف ابجد كلمه الحدید 57 است. جمع حروف ابجد حدید به تنهایی 26 و عدد اتمی آهن نیز 26 است.([3])

همچنین خداوند در آیه 80 سوره یس می­فرماید: همو كه برایتان در درخت سبزفام اخگر نهاد كه از آن [چون نیازتان افتد] آتش می­افروزید.

دانش امروزی می­گوید: گیاهان با استفاده از CO2، H2O و نور خورشید، در یك فرایند شیمیایی سلولز و اكسیژن تولید می­كنند. بنابراین هنگام تشكیل چوب درختان (سلولز) مقداری از انرژی تابشی نور خورشید به صورت انرژی شیمیایی در آن­ها ذخیره می­شود و زمانی كه چوب را می­سوزانیم CO2، H2O و مقداری مواد معدنی تولید می­گردد؛ به گونه­ای كه جرم مواد حاصل با جرم مواد اولیه برابری دارد (قانون بقای ماده)، و انرژی شیمیایی ذخیره در آن به صورت گرما و نور آزاد می­شود بدون آن­كه ذره­ای از این انرژی كاسته شود. از این امر به عنوان رستاخیز انرژی (قانون بقای انرژی) نام برده می­شود.([4])

در چهارده قرن گذشته، هنگام نزول این آیه، مفهوم فوق بر توده­ی مردم پوشیده بود؛ همان­گونه كه شاید برخی موارد را بشر امروزی نیافته باشد؛ اگرچه آیندگان خواهند توانست از این هم فراتر رفته و درك عمیق­تری از آیه داشته باشند. آیه 30 سوره­ی انبیا از پیوستگی آسمان­ها و زمین و گشایش آن­ها از یكدیگر و از آب به عنوان مایه حیات بحث نموده است. پیرامون پیوستگی و جدایی زمین و آسمان­ها دو تفسیر وجود دارد:

1. به هم پیوستگی آسمان و زمین اشاره به آغاز خلقت دارد. براساس نظر دانشمندان، مجموعه­ی این جهان به صورت توده­ی واحد عظیمی از بخار سوزان بوده كه به تدریج در اثر انفجارهای درونی و حركت، تجزیه گشته و كوكب­ها و ستاره­ها؛ از جمله منظومه­ی شمسی و كره­ی زمین را به وجود آورده است و پس از آن نیز جهان در حال گسترش است.

2. منظور از پيوستگى، یكنواخت بودن مواد جهان است؛ به گونه­ای كه ابتدا همه در هم فرو رفته بود و به صورت ماده­ی واحد خودنمایی می­كرد، اما با گذشت زمان، مواد از یكدیگر جدا شد، و تركیبات جدیدی به وجود آمد.

آسمان، جو فراگرد زمین است، كه صدها كیلومتر ضخامت دارد. این غشای به ظاهر لطیف كه از هوا و گازهای مختلف تشكیل شده به قدری محكم و مقاوم است كه هر موجود مزاحم خارج از این جو كه به سوی زمین حركت كند را نابود می­سازد، و كره­ی زمین را در برابر بمباران شبانه­روزی شهاب سنگ­ها حفظ می­كند.

فرانك آلن استاد فیزیك زیستی از دانشگاه كانادا، در این زمینه می­نویسد: جوی كه از گازهای نگهبان زندگی بر سطح زمین تشكیل شده آن اندازه ضخامت دارد كه می­تواند همچون زره، زمین را از شدت مجموعه­ی مرگبار 20 میلیون سنگ­ آسمانی در روز كه با سرعت 50 كیلومتر در ثانیه به آن برخورد می­كند، در امان نگه­دارد.

همچنین اشعه فرابنفش قدرت جذب نور خورشید را دارد و تا میزانی كه برای رشد و نمو موجودات زنده لازم و ضروری است، آن را عبور می­دهد.

جو زمین درجه حرارت سطح زمین را متناسب با شرایط زیستی تنظیم می­كند و بخار آب لازم را از سطح اقیانوس­ها به سوی خشكی­ انتقال می­دهد، كه اگر چنین نبود، تمامی قاره­ها به كویری خشك و غیر قابل زیست تبدیل می­گردید.([5])

در ادامه آیه 30 سوره انبیا خداوند می­فرماید: آیا كسانی كه كفر ورزیدند ندانستند كه آسمان­ها و زمین هر دو به هم پیوسته بودند، و ما آن دو را از هم جدا ساختیم، و هر چیز زنده­ای را از آب پدید ‌آوردیم؟ آیا [باز هم] ایمان نمی­آورند؟.

دانشمندان، امروز معتقدند كه نخستین جوانه­ی حیات در اعماق دریا پیدا شده است.([6]) فراتر از این­ها می­توان آب را مظهر طهارت معنوی دانست كه جان را جلا می­بخشد و روح را برای صعود و حضور در پیشگاه پروردگار متعال آماده می­سازد. ([7])

حدود 75% سطح زمین را آب دریا و اقیانوس در برگرفته كه منبع عظیمی از مواد شیمیایی با ارزش و راهوار گسترده­ای برای حمل و نقل كالاهاست. مزید بر این، نزول باران، تعدیل هوا و نیز بخشی از وزش بادها از بركات دریاست؛ از این­رو قرآن بارها با تعبیرهای مختلف انسان را متوجه این نعمت كرده و او را به اندیشه واداشته است. دریا، دیار عجایب است كه قرآن نیز به صراحت از آن یاد می­كند.([8])

مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ بَیْنَهُما بَرْزَخٌ لا یَبْغِیانِ([9])؛ دو دریا را [به گونه­اى] روان كرد [كه] با هم برخورد كنند. ? میان آن دو، حدّ فاصلی است كه به هم تجاوز نمی­كنند.

با جاري شدن رودخانه­هاي عظيم آب شيرين به دریا و اقيانوس، آب شور عقب رانده می­شود. این دو آب (شور و شیرین) به خاطر تفاوت غلظت با یكدیگر آمیخته نمی­شود، بلكه به گفته­ی دانشمندان، دیوار­ی جداكننده­ بین این دو فاز ایجاد می­گردد. در فصل مشترك این دو فاز به علت تغییر غلظت، PHو دما، بسياري از آبزيان ريز دریايي از بين رفته و غذاي كافي براي تغذيه­ي ماهيان فراهم مي­شود. این منطقه یكی از مناسب­ترین صیدگاه­های ماهی است. ([10]) صحنه­ی شگفت و جالب این است كه هنگام مد، آب دریا بالا مي­آيد و آب­هاي شيرين بي آن­كه با آب شور مخلوط گردد به عقب رانده مي­شود و بخش زيادي از خشكي را فرا مي­گيرد؛ از این­رو ساحل نشینان با مهار كردن آب­های شیرین و حفر نهر در منطقه ساحلی زمین­های كشاورزی را آبیاری می­كنند.([11])

از زمان امكان به پرواز در آمدن انسان، دانشمندان به این پدیده­ی طبیعی پی بردند كه طبقه­های بالای فضا با كمبود اكسیژن مواجه است و هرچه انسان بالاتر می­رود تنفس دشوار­تر می­گردد؛ تا جایی كه بدون استفاده از ماسك اكسیژن حیات غیر ممكن است.([12]) قرآن كریم چهارده قرن گذشته به این موضوع علمی اشاره كرده است: پس كسی را كه خدا بخواهد هدایت نماید، دلش را به پذیرش اسلام می­گشاید؛ و هر كه را بخواهد گمراه كند، دلش را سخت تنگ می­گرداند؛ چنان­كه گویی به زحمت در آسمان بالا می­رود؛ این گونه، خدا، پليدي را بر كساني كه ایمان نمی­آورند قرار مي­دهد.([13])

آیه 219 سوره بقره از منفعت و زیان­ شراب بحث می­كند و بر ضررهای آن تأكید می­نماید. درآمد حاصل از فروش شراب و برخي منفعت­هاي زودگذر خيالى؛ همچون غفلت از همّ و غم دنیا، در برابر زیان­های بسیار، ناچیز است.([14])

برای پی بردن به اثرهای نامطلوب شراب، ساختار شیمیایی آن را مورد بررسی قرار می­دهیم:

شراب نوعی نوشابه الكلی است كه از تخمیر آب انگور، یا خرما حاصل می­شود. میزان الكل­های سنگین در یك لیتر شراب 400 میلی­گرم، متانول 38 تا 113 میلی­گرم، سرب 04/0 میلی گرم، استالدیید 30 تا 160 میلی­گرم، مس 5 میلی گرم، ارسینیك 01/0 میلی گرم، سیانور، یا سیانید به حالت ‌آزاد 5/4 و به حالت فرو 5/8 و به حالت آلی 1/1 میلی گرم است.

مواد الكلی با سرعت، جذب بدن شده و وارد خون می­گردد، و نه تنها عقل و سلسله اعصاب را به ویرانی می­كشد، بلكه بر تمام دستگاه­های بدن انسان؛ به ویژه قلب و عروق، معده و كلیه و كبد، اثر مخرب و انكار نشدنی دارد. بدیهی است، كه هیچ انسان عاقلی به خاطر منفعت كم، تن به زیان­های فراوان و جبران نشدنی نمی­دهد.([15])

نتيجه­گيرى:

اگرچه بیان مطالب علمی در قرآن گویای اعجاز این كتاب آسمانی است، اما هدف اصلي و عمده قرآن نیست.

گاه آیات علمی در قرآن، نشان از اهمیت آن مطلب دارد. دانشمندان تاكنون توانسته­اند پرده از برخی اسرار خلقت برداشته و انسان را در اعجاب عمیق فرو برند؛ آن­چنان كه ترنّم ستایش عظمت و قدرت پروردگار، بی­ اختیار بر زبان جاری گردد، اما پي بردن و فهم كامل قدرت لايزال الهى، از بشر ساخته نیست.

سوالات چهارگزينه اي شيمي 1
بخش اول - سينتيك شيميايي

  1 – منظور از «پيشرفت واكنش » چيست؟

الف) به معناي سرعت واكنش است
ب) به معناي افزايش تعداد مولكول ها در واكنش است
ج) كاهش مقدار مواد واكنش دهنده و افزايش مقدار محصولات است
د) به معناي سرعت متوسط واكنش و توليد محصولات است


2 – نمودار «سرعت – زمان» براي يك واكنش كامل به چه صورت خواهد بود؟

3 – اگر واكنش زير در مدت سه دقيقه انجام گيرد، بين سرعت متوسط توليد گاز هيدروژن در دقيقه اول R^-₁ ، در دقيقه دوم R^-₂ و در دقيقه سوم R^-₃ كدام رابطه زير برقرار است؟

2Al(s)+6HCl(aq) ----> 2AlCl₃(aq)+3H₂(g)

4 – واكنش تجزيه زير را در نظر بگيريد. با گذشت زمان سرعت متوسط مصرف KCLO₃ ..... و سرعت متوسط توليد KCL ...... مي يابد.

2KClO₃ ----> 2KCl + 3O₂

الف) افزايش – افزايش
ب) افزايش – كاهش
ج) كاهش – كاهش
د) كاهش – افزايش


5 – سرعت متوسط واكنش زير بر حسب توليد يا مصرف شدن كدام ماده بيشتر است؟

2Al+6HCl ----> 2AlCl₃ + 3H₂

الف) Al
ب) HCL
ج)AlCl₃
د) H₂  

6 – نسبت سرعت متوسط واكنش زير بر حسب توليد Fe₂O₃ به مصرف Fe كدام است؟

Fe + O₂ ----> Fe₂O₃

الف) 3/2
ب) 2/3
ج) 2/4
د) 4/2  

7- نسبت سرعت متوسط واكنش زير بر حسب مصرف Al₂O₃ به توليد O₂ كدام است؟

Al₂O₃ ----> Al + O₂

الف) 3/2
ب) 2/3
ج) 4/3
د) 3/4  

8- در معادله واكنش زير سرعت توليد گاز نيتروژن برابر 0.06 مي باشد. سرعت اين واكنش كدام است؟ (برحسب مول برثانيه)

4NH₃ +3O₂ ----> 2N₂ + 6H₂O

الف) 0.02
ب)0.03
ج)0.06
د)0.12  

9 – اگر در واكنش زيرسرعت مصرف شدن Mg برابر 0.09 مول بر ثانيه باشد، سرعت توليد شدن Fe چند مول بر ثانيه مي باشد؟

3Mg +2FeCl₃ ----->3MgCl₂ + 2Fe

الف) 0.02
ب)0.09
ج)0.03
د)0.06


10 – اگر در يك واكنش در مدت 6 ثانيه 0.3 مول از يك فرآورده، توليد شود، سرعت متوسط واكنش نسبت به فرآورده ي مورد نظر ، بر حسب مول بر دقيقه كدام است؟

الف)0.18
ب)3
ج)18
د)30


11- غلظت يكي از مواد شركت كننده در واكنشي پس از مدت 20 ثانيه از 0.075 مول به 0.035 مول كاهش مي يابد. سرعت متوسط واكنش، نسبت به اين شركت كننده در واكنش چند مول در ثانيه است؟

(الف
2*10^-3
(ب
0.2*10^-3
(ج
5*10^-3
(د
0.5*10^-3  

12- اگر در واكنش 2A--->B در مدت 3 دقيقه 2 مول B توليد شود، متوسط سرعت از بين رفتن A درست در زمان داده شده، چند مول بر دقيقه است؟

الف) 3/1
ب)3
ج) 4/3
د) 4/3


13 – در يك واكنش سرعت متوسط توليد هيدروژن در شرايط آزمايشگاهي 8/4 ليتر بر دقيقه مي باشد. اين سرعت برابر چند مول بر ثانيه است؟(حجم مولي گاز را 24 ليتر در نظر بگيريد)

الف) 300/1
ب)300/2
ج)600/1
د)30/2


14 – از واكنش فلز منيزيم با هيدروكلريك اسيد در مدت 10 ثانيه 8 گرم هيدروژن آزاد شده است. سرعت متوسط واكنش نسبت به هيدروكلريد اسيد، چند مول بر ثانيه است؟ (H=1)

الف ) 0.2
ب) 0.4
ج)0.8
د)1.6


15 – 4.6 گرم سديم در 10 ثانيه در هيدروكلريد اسيد حل مي شود. سرعت متوسط انحلال سديم چند مول بر دقيقه مي باشد؟(23=Na)

الف)1
ب)1.02
ج)1.2
د)2.4  

16 – در واكنش زير در مدت 4 دقيقه 5.6 گرم فلز آهن در واكنش شركت مي كند. در صورتي كه حجم مخلوط 0.5 ليتر باشد، سرعت مصرف شدن هيدروكلريك اسيد چند مولار بر دقيقه است؟(Fe=56)

Fe+2HCl---->FeCl₂+H₂

الف) 0.025
ب) 0.25
ج) 0.01
د)0.1


17 – اگر سرعت واكنش را بر حسب تغيير غلظت يك واكنش دهنده يا يك محصول ، نسبت به زمان به دست آوريم، كدام گزينه مي تواند واحد سرعت واكنش باشد؟

(الف
M.min^-1
(ب
mol.min^-1
(ج
mol.L.min^-1
(د
mol.L^-1.min  

18 – اگر سرعت واكنش را بر حسب تغيير حجم يك واكنش دهنده يا يك محصول، نسبت به زمان به دست آوريم، كدام گزينه مي تواند واحد سرعت واكنش باشد؟

(الف
mol.ml^-1
(ب
mol.ml^-1S^-1
(ج
ml.S
(د
ml.min,^-1  

19 – اگر در واكنش A---->2B ، تغييرات مقدار A در ثانيه هاي اول، دوم و سوم واكنش برابر 3/2،3/1 ، 3/0 مول در ليتر باشد، سرعت متوسط واكنش بر اساس تغيير غلظت A چند مول در ليتر در ثانيه است؟

الف)0.21
ب)0.43
ج)1.3
د)1.5


20 – كدام مطلب، نادرست است؟

الف) انرژي فعال سازي، برابر حداقل انرژي لازم براي آغاز شدن واكنش است.
ب) نظريه ي برخورد، برخي از نارساييهاي نظريه ي حالت گذار را برطرف كرده است.
ج) نظريه حالت گذار و نظريه برخورد، هر دو، بر برخورد ذره هاي واكنش دهنده استوارند.
د) در حالت گذار، به طور هم زمان پيوندهاي اوليه در حال شكستن و پيوندهاي جديد در حال تشكيل هستند.


21 – سطح انرژي پيچيده ي فعال : ....

الف) از واكنش دهنده ها و فرآورده ها بالاتر است.
ب) از واكنش دهنده ها و فرآورده ها پايين تر است.
ج) از واكنش دهنده ها بالاتر و از فرآورده ها پايين تر است.
د) از واكنش دهنده ها پايين تر و از فرآورده ها بالاتر است.


22 – يك برخورد مؤثر كه منجر به انجام واكنش و توليد محصول مي شود، كدام شرايط زير را بايد داشته باشد؟

الف) سرعت كافي – جهت گيري مناسب
ب) انرژي كافي – جهت گيري مناسب
ج) شدت كافي - انرژي كافي
د) سرعت كافي – شدت كافي  

23 – با توجه به شكل زير، گرماي واكنش رفت و انرژي فعال سازي واكنش برگشت، به ترتيب چند كيلوژول است؟

الف) 158- و 182
ب) 158- و 340
ج) 158+ و 182
ج) 158+ و 340


24 – در واكنش A+B--->C+D محتواي انرژي پيچيده فعال به اندازه ي 90 كيلوژول از محتواي انرژي مواد اوليه بيش تر و گرماي آزاد شده از واكنش 150 كيلوژول باشد، انرژي فعال سازي، واكنش برگشت چند كيلوژول است؟

الف) 60
ب) 90
ج)150
د)240


25 – واكنش A₂+b₂=2AB را در نظر بگيريد. اگر انرژي فعال سازي واكنش رفت 112 كيلوژول و انرژي فعال سازي واكنش برگشت 360 كيلوژول باشد، با تشكيل هر مول AB چند كيلوژول انرژي آزاد مي شود؟

الف) 496
ب) 472
ج) 248
د)124


26 – از عوامل مؤثر بر سرعت واكنش ها، كدام عامل زير مهم تر است؟

الف) حالت فيزيكي واكنش دهنده ها
ب) طبيعت واكنش دهنده ها
ج) غلظت واكنش دهنده ها
د) دما  

  27 – نقش كاتاليزور در واكنش ها كدام است؟

الف) كم كردن انرژي فعال سازي
ب) زياد كردن محتواي انرژي واكنش دهنده ها
ج) جابه جا كردن تعادل به سمت محصولات
د) افزايش تعداد برخوردهاي مؤثر


28 – كاتاليزگر روي كدام يك از موارد زير تأثير نمي گذارد؟

الف) سرعت واكنش
ب) ΔH واكنش
ج) انرژي فعال سازي
ج) مسير واكنش  

29 – كدام عمل، سرعت يك فرآيند گازي را كاهش مي دهد؟

الف) افزايش دما
ب) افزايش فشار
ج) افزايش حجم
د) افزايش غلظت


30 – فشار فقط بر سرعت واكنش هايي مؤثر است كه ....

الف) همه ي اجزاي شركت كننده در واكنش گازي باشند.
ب)حداقل يكي از فرآورده ها، گازي باشد.
ج) حداقل يكي از واكنش دهنده ها گازي باشد.
د) حداقل يكي از واكنش دهنده ها و يكي از فرآورده هاي گازي باشند.

پاسخنامه